معرفی و اولویت‏‌بندی متغیرهای کلیدی راهبردی دیدبانی تحولات محیطی در حوزه نظامی، دفاعی و امنیتی در نیروهای مسلح ج.ا.ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه مهندسی صنایع دانشگاه جامع امام حسین(ع)

2 دانش‏‌آموخته کارشناسی ارشد مهندسی صنایع دانشگاه جامع امام حسین(ع)

چکیده

یکی از الزام‌های ارتقای جایگاه آینده‏‌نگری و آینده‏‌سازی در سطوح راهبردی نیروهای مسلح کشور و افزایش کیفیت اشراف اطلاعاتی بر تحولات حوزه نظامی، دفاعی و امنیتی، تشخیص شرایط، اقتضائات و متغیرهای راهبردی اولویت‌‏دار آن حوزه است. هدف اصلی این پژوهش «معرفی و اولویت‏‌بندی متغیرهای کلیدی راهبردی دیدبانی تحولات محیطی در حوزه نظامی، دفاعی و امنیتی در نیروهای مسلح» با مطالعه موردی یکی از سازمان‏‌های نیروهای مسلح کشور می‌‏باشد. نوع تحقیق بر مبنای هدف کاربردی و بر حسب چگونگی گردآوری داده‌‏ها توصیفی - پیمایشی می‏‌باشد. برای گردآوری داده‌‏ها از ابزار مطالعات کتابخانه‌‏ای و توزیع پرسشنامه بین 48 نفر از خبرگان یکی از سازمان‌‏های نیروهای مسلح کشور استفاده شد. روایی پرسشنامه با تأیید خبرگان به‌دست آمد و برای تعیین پایایی پرسشنامه از معیار نرخ ناسازگاری استفاده شد که به‌وسیله نرم‏‌افزار «Super Decision» محاسبه گردید و مقدار آن 0/014 شد که بر اساس منطق روش تحلیل شبکه‌‏ای که روش تجزیه‌و‌تحلیل داده‌‏های آماری تحقیق است، نشانگر ثبات بالا در سنجش موضوع می‌باشد. نتیجه تحقیق نشان می‌دهد متغیرهای راهبردی تحقیق به ترتیب اهمیت عبارتند از: 1. امنیت پایدار مبتنی بر تشخیص، به‌کارگیری و توسعه ظرفیت‏‌های مردمی کشور در بخش‌های نظامی، دفاعی و امنیتی؛ 2. اقتدار نظامی، دفاعی و امنیتی نیروهای مسلح کشور و توان بازدارندگی در مقابل دشمنان؛ 3. توان فضایی، هوایی، زمینی، دریایی، سایبری و پدافند غیرعامل کشور، کشورهای منطقه، دشمنان و کشورهای دارای اهمیت راهبردی؛ 4. چشم‌‏انداز، رهنامه، هدف‌ها و راهبردهای نظامی، دفاعی و امنیتی کشور، کشورهای منطقه، دشمنان و کشورهای دارای اهمیت راهبردی؛ 5. معماری سازمانی کلان نیروهای مسلح کشور (عرصه‌‏های مأموریتی، نقش‌‏ها، محصولات، ساختار و سازمان و ...)؛ 6. ویژگی‌‏های شخصیتی، اعتقادی، نظامی، سیاسی و امنیتی فرماندهان و مدیران ارشد نیروهای مسلح کشور و 7. علل، بسترها، روش‌‏ها، ابزارها، ویژگی‌‏ها و پیامدهای جنگ‏‌های آینده در منطقه و جهان.

کلیدواژه‌ها


الف. منابع فارسی

1. امام خامنه‌ای(مدّظلّه‌العالی)، سیدعلی، مجموعه بیانات، قابل دسترسی در: www.khamenei.ir

2. آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، (ابلاغ در تاریخ 1369/10/22).

3. آشتیانی، محمدرضا (1390)، تبیین مؤلفه‌‏های نظری عوامل غیرفیزیکی تأثیرگذار بر توان رزمی نیروهای نظامی، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال نهم، شماره 32.

4. افتخاری، اصغر و رهنمود، سعید (1398)، تحلیل عناصر قدرت نظامی در سیره علوی با تأکید بر جنگ صفین، فصلنامه آفاق امنیت، سال دوازدهم، شماره 42.

5. بیشاپ، پیترسی و هاینز، اندی (1397)، آموزش درباره آینده، ترجمه مسعود منزوی، تهران: مرکز آینده‌‏پژوهی علوم و فناوری‏‌های دفاعی.

6. پدرام، عبدالرحیم، صادقی، امیر و فلاح شیخلری، علی (1398)، کاربست هوشمندی در آینده‌‏پژوهی به‌‏منظور دستیابی به فرایندهای دیدبانی هوشمند راهبردی، فصلنامه راهبرد، سال بیست‌و‌هشتم، شماره 93.

7. جمشیدی، محمدحسین (1395)، بررسی و تحلیل عناصر قدرت نظامی، تهران: پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس.

8. جهانپور، کیارش (1390)، دیده‌‏بانی فناوری با ابزار فناوری اطلاعات، فصلنامه تخصصی پارک‏ها و مراکز رشد، سال هفتم، شماره 28.

9. حافظ‏نیا، محمدرضا، زرقانی، سیدهادی، احمدی‌‏پور، زهرا و رکن‌‏الدین افتخاری، عبدالرضا (1385)، طراحی مدل سنجش قدرت ملی کشورها، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال دوم، شماره 2.

10. خزائی، سعید (1388)، دیده‌‏بانی؛ مفاهیم، روش‏‌ها و پایگاه‌‏ها، تهران: مرکز آینده‌‏پژوهی علوم و فناوری‏‌های دفاعی.

11. دفتر واژه‌‏گزینی نظامی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی (1397)، فرهنگ توصیفی مفاهیم راهبردی، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.

12. رضایی میرقائد، محسن و مبینی دهکردی، علی (1385)، ایران آینده در افق چشم‏‌انداز، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.

13. زرقانی، سیدهادی (1387)، تحلیل و ارزیابی متغیرها و شاخص‌‏های قدرت نظامی، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال ششم، شماره 23.

14. سرتو، ساموئل و پیتر، پائول (1380)، مدیریت استراتژیک، ترجمه علی شمخانی، تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، دانشکده فرماندهی و ستاد.

15. سلیمی، مجید (1383)، کالبدشکافی محیط تعاملی سازمان با رویکرد شناخت و استراتژی‌سازی، دوماهنامه توسعه انسانی پلیس، سال اول، شماره 1.

16. قاضی‏‌زاده فرد، سیدضیاءالدین (1387)، مبانی سیستم‌‏های اطلاعاتی، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه امام حسین(ع)، جلد اول.

17. قدیری، روح‌‏الله (1388)، بررسی و شناخت روش‌‏های مطالعه آینده، تهران: مرکز آینده‏‌پژوهی علوم و فناوری‏‌های دفاعی.

18. گروه مؤلفین (1389)، گزارش مستندسازی اعتبارسنجی پیشران‌‏ها، روندها و پیامدهای پروژه مفروضات محیط دور یکی از سازمان‏‌های نظامی کشور، تهران: مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی ستادکل نیروهای مسلح.

19. گروه مؤلفین (1393)، ویژه‌‏نامه دیدبان؛ فرصت‌‏ها و تهدیدهای راهبردی در حوزه نظامی، دفاعی و امنیتی، تهران: معاونت طرح و برنامه‌‏ریزی راهبردی سپاه.

20. مبینی دهکردی، علی و حیدری، حامد (1393)، مبانی دانش محیط‌‏شناسی راهبردی؛ مفاهیم، تئوری‏‌ها، فنون و کاربردها، تهران: نشر صفّار.

21. مرادیان، محسن، هادی‏‌نژاد، فرهاد و پورمنافی، ابوالفضل (1397)، ارائه الگویی برای ارزیابی و تحلیل قدرت نظامی کشورها، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال شانزدهم، شماره 64.

22. مقیسه، رضا، کیقبادی، علیرضا و پدرام، عبدالرحیم (1397)، علائم پیدایش تمدن نوین اسلامی؛ هشداری برای ایجاد و تقویت سازمان‌‏های تمدن‏‌ساز، دوفصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، دوره 1، شماره 1.

23. منزوی، مسعود (1388)، دیده‌‏بانی، آینده‌‏پژوهی؛ مفاهیم، روش‌‏ها، تهران: مرکز آینده‏‌پژوهی علوم و فناوری‏‌های دفاعی.

24. میرشاه‌‏ولایتی، فرزانه و نظری‏‌زاده، فرهاد (1391)، آگاهی فناوری، دیده‌‏بانی فناوری و فن‏‌کاوی، تهران: مرکز آینده‌‏پژوهی علوم و فناوری‏‌های دفاعی.

25. نصرت‌‏‏آبادی، جمشید، لشکریان، حمیدرضا، مردانی شهربابک، محمد و موحدی‌صفت، محمدرضا (1398)، ارائه الگوی راهبردی ارزیابی قدرت سایبری نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه امنیت ملی، سال نهم، شماره 31.

26. یزدان‌‏پناه، کیومرث، صفوی، سیدیحیی، قالیباف، محمدباقر، پیشگاهی‌‏فرد، زهرا و شامانی، یاسر (1397)، محاسبه قدرت نظامی با استفاده از فرمول‌‏های قدرت ملی کشورها، مجله سیاست دفاعی، سال بیست و ششم، شماره 102.

ب. منابع انگلیسی

1. Albright, Kendra S. (2004), Environmental Scanning: Radar for Success, The Information Management Journal, May/June, 38 (3).

2. David, Fred .R. (2011), Strategic Management: concepts and cases, Pearson Education, Inc., publishing as Prentice Hall, One Lake Street, Upper Saddle River, New Jersey, Thirteenth Edition

3. Wilson, Ian (2003), The Subtle Art of Strategy: Organizational Planning in Uncertain Times, USA: Greenwood Press Company

4. Zhang, Xue, Majid, Shaheen and Foo, Schubert (2010), Environmental scanning: An application of information literacy skills at the workplace, Journal of Information Science, 36 (6).

ج. تارنماها

1. تارنمای پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس به نشانی www.dsrc.ir

2. تارنمای نظامی به نشانی www.militaryfactory.com

3. تارنمای نظامی به نشانی www.globalfirepower.com

4. تارنمای اندیشکده اشراف به نشانی www.eshraf.ir

5. تارنمای اندیشکده امریکن انترپرایز به نشانی www.aei.org

6. تارنمای اندیشکده امنیت نوین آمریکا به نشانی www.cnas.org

7. تارنمای اندیشکده انجمن خاورمیانه به نشانی www.mei.edu

8. تارنمای اندیشکده بروکینگز به نشانی www.brookings.edu

9. تارنمای اندیشکده رند به نشانی www.rand.org

10. تارنمای اندیشکده سیاست خارجی به نشانی www.foreignpolicy.com

11. تارنمای اندیشکده شورای آتلانتیک به نشانی www.atlanticcouncil.org

12. تارنمای اندیشکده کارنگی به نشانی www.carnegiescience.edu

13. تارنمای اندیشکده مطالعات امنیت ملی اسرائیل به نشانی www.jinsa.org

14. تارنمای اندیشکده مطالعات راهبردی دانشکده جنگ ارتش آمریکا به نشانی www.ssi.army.mil

15. تارنمای اندیشکده مطالعات راهبردی و بین‌المللی به نشانی www.csis.org

16. تارنمای اندیشکده واشنگتن به نشانی www.washingtoninstitute.org

17. تارنمای اندیشکده هریتج به نشانی www.heritage.org

18. تارنمای نشریه فارن افرز به نشانی www.foreignaffairs.com