الگوی راهبردی گفتمان بسیج در حفظ و تدوام بیداری اسلامی با تأکید بر دیدگاه‌های امامین انقلاب اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاعی ملی و تحقیقات راهبردی

2 عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

3 دانش آموختة رشتة امنیت ملی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاعی ملی و تحقیقات راهبردی

4 دانش آموختة رشتة آینده پژوهی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاعی ملی و تحقیقات راهبردی

چکیده

گفتمان بسیج به‌­معنی مجموعه مقوله­‌ها، مفاهیم و مضامینی است که در یک ارتباط منطقی و پیچیده به­‌عنوان یک الگو؛ زیرِ گفتمان کلان انقلاب اسلامی قرار می­‌گیرد. گفتمانی که گرچه ریشه در مبانی دینی و سیره معصومین و بخشی از تاریخ تشیع دارد، اما به‌طور ویژه در انقلاب اسلامی به‌عنوان یک الگوی بسیج­‌کننده اجتماعی تجربه شد. این تحقیق با هدف تبیین و بازخوانی ابعاد، الزام‌ها و مولفه‌های گفتمان بسیج و نقش آن در حفظ و تداوم بیداری اسلامی به روش آمیخته (کیفی- تحلیل گفتمان پساساختارگرایی- و کمّی- پرسشنامه خبرگان) انجام شد. براساس تحلیل دیدگاه امامین انقلاب اسلامی (امام خمینی(ره) و امام خامنه­ ای ­(مدظله ­العالی)) درباره بسیج، این الگو شامل مفاهیم و مضامین درهم تنیده است که می­‌توان در قالب 8 گره­ گاه یا بُعد کلان ( با 67 مولفه و 785 مضمون) و 9 الزام (با 660 مضمون) بازگو نمود. براساس نتایج به‌دست آمده از تحلیل دیدگاه 105 نفر از خبرگان، الگوی تجربه شده از گفتمان بسیج با اولویت بسیج­‌کنندگی در ابعاد «دینی و اسلامی، فرهنگی و اخلاقی، دفاعی و نظامی، سیاسی و مدیریتی و اقتصادی و سازندگی» به‌­ترتیب اولویت در تحقق ابعاد پنج­‌گانه (اجتماعی- فرهنگی، دینی- دفاعی- امنیتی، مذهبی، سیاسی- مدیریتی، و درنهایت اقتصادی-توسعه) بیداری اسلامی اثرگذار است. همچنین این الگو در دست­یابی به فرایندهای شش­‌گانه بیداری اسلامی (هدف­‌های راهبردی، اقدام‌های راهبردی، راهبردهای کلان، الزام­‌های راهبردی، اصول و ارزش­‌های راهبردی و برنامه­‌های راهبردی) اثرگذار است.

کلیدواژه‌ها


الف. منابع فارسی

1. قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند، (1373)، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.

2. امام­ خمینی(ره)، روح­‌الله، مجموعه بیانات در صحیفه نور امام خمینی، مرکز نشر آثار امام خمینی(ره).

3. امام­ خامنه­‌ای(مدظله‌العالی)، سیدعلی، مجموعه بیانات در سایت اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی).

4. آزاد ارمکی، نقی، (1372)، جامعه‌شناسی بسیج، مجله علمی پژوهشی بسیج، شماره 1.

5. افتخاری، اصغر، (1391)، بیداری اسلامی در نظر و عمل، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).

6. بابی سعید، (1379)، هراس بنیادین، اروپامحوری و ظهور اسلام­‌گرایی، ترجمه غلامرضا جمشیدی‌­ها و موسی عنبری، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین­‌المللی وزارت امور خارجه.

7. بکار، عبدالکریم، (1392)، بیداری اسلامی؛ بیداری برای بیداری، ترجمه وحید مرادی، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).

8. خانی، مهدی، (1392)، بسیج، تهران، روابط عمومی ستادکل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، چاپ اول.

9. عبدالملکی، هادی، (1397)، طراحی الگوی راهبردی موفقیت گفتمان بسیج در حفظ و تداوم بیداری اسلامی، رساله دکتری، تهران، دانشگاه عالی دفاع ملی، دانشکده مدیریت.

10. عمید، حسن، (1381)، فرهنگ لغات عمید، تهران، انتشارات امیرکبیر.

11. فرقانی، محمدمهدی، (1382)، راه دراز گذار، تهران، فرهنگ و اندیشه، چاپ اول.

12. ولایتی، علی اکبر، (1390)، بیداری اسلامی، تهران، انتشارات مرکز اجلاس بین­‌المللی بیداری اسلامی.

13. هدایتی، احمدرضا، (1381)، یادگار ماندگار، تهران، سازمان تحقیقات نیروی مقاومت بسیج.

14. یورگنسن، ماریان و لوئیز فیلیپس، (1391)، نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه هادی جلیلی، تهران، نشر نی.

 

ب. منابع انگلیسی

  1. Laclau.E and Miouffe.C (1985), Hegemony and socialist strategy. Towards a radical  politics, London: Verso.