بررسی نقش عوامل ژئوپلیتیکی ج.ا.ایران بر راهبرد دفاعی آن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای علوم دفاعی راهبردی

2 پژوهشگر دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی

چکیده

عوامل ژئوپلیتیکی شامل کلیه عواملی است که در چارچوب جغرافیا، سیاست و قدرت بر راهبرد دفاعی ج.ا.ایران اثرگذار باشند، این عوامل شبیه ابعاد قدرت ملی بوده و در انتخاب نوع راهبرد دفاعی نقش مهمی دارند. بنابراین عوامل ژئوپلیتیکی دیکته کرده و سپس راهبرد دفاعی بر مبنای آن تدوین می‌گردد. در این مقاله عوامل ژئوپلیتیکی دارای 8 بُعد می­ باشد: طبیعی، انسانی، اقتصادی، سیاسی داخلی و سیاسی خارجی، نظامی، فرهنگی و علم و فناوری. این پژوهش به روش زمینه ­ای- موردی با رویکرد کمی انجام گردیده و از نوع توسعه­ ای­- کاربردی می‌باشد، روش گردآوری اطلاعات، میدانی و کتابخانه­ ای بوده و جامعه آماری 85 نفر، که با استفاده از روش ­های تحلیل خبرگی، تحلیل‌ شده است. هدف تحقیق دستیابی به نقش عوامل ژئوپلیتیکی بر راهبرد دفاعی ج.ا.ایران می‌باشد. نتایج تحقیق حکایت از 51 مؤلفه ژئوپلیتیکی است، (8 مؤلفه طبیعی، 5 مؤلفه انسانی، 7 مؤلفه اقتصادی، 5 مؤلفه سیاست داخلی،4 مؤلفه سیاست خارجی،12 مؤلفه نظامی، 5 مؤلفه فرهنگی و 5 مؤلفه علمی- فناوری) تعداد 12 مؤلفه آن هم‌زمان دارای دو نقش هستند، یعنی درمجموع عوامل ژئوپلیتیکی ج.ا.ایران داری 51 مؤلفه و 63 نقش می‌باشند. درمجموع این 63 نقش شامل: 34 قوت،10 ضعف، 13 فرصت و 6 تهدید می­‌باشند. پس از محاسبه، تعیین موقعیت راهبردی مشخص گردید که ج.ا.ایران در حوزه عوامل ژئوپلیتیکی در موقعیت تهاجمی خفیف قرار دارد.

کلیدواژه‌ها


1. بوالحسنی، خسرو، (1392)، بررسی ژئوپلیتیک ترکیه و تأثیر آن در تدوین راهبرد دفاعی ج.ا.ایران، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی: دانشکده دفاع ملی.

2. حافظ­نیا، محمدرضا، (1390)، اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، ‌مشهد: انتشارات پاپلی.

3. حیات­ مقدم، امیر، عبدالرضا فرجی­ راد و رحیم سرور، (1396)، عوامل ژئوپلیتیکی اقتصادی و سیاسی مؤثر بر راهبرد دفاعی- امنیتی ج.ا.ایران در مقابل تهدیدهای فرامنطقه‌ای از مبدأ سرزمینی عراق، فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات بین­ رشته­ ای دانش راهبردی، شماره 26.

4. چگینی، حسن، (1384)، نظام مدیریت استراتژیک دفاعی، جلد دوم، تهران: نشر آجا.

5. دانش­ آشتیانی، محمدباقر، (1391)، مدیریت راهبرد دفاعی-امنیتی، تهران:انتشارات مرکز آموزشی و پژوهشی شهید صیادشیرازی.

6. رشید، غلامعلی، (1394)، جزوه درسی ژئوپلیتیک، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.

7. رشید،‌ غلامعلی، (1386)، نقش عوامل ژئوپلیتیک در راهبرد دفاعی (مطالعه موردی، ایران نسبت به عراق)، تهران: دانشگاه تربیت مدرس: دانشکده جغرافیا.

8. شمس دولت­ آبادی، سیدمحمود رضا، (1394)، جزوه درسی ژئوپلیتیک، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.

9. صفوی، سیدیحیی، (1381)، مقدمه‌ای بر جغرافیای نظامی ایران، جلد اول، تهران:انتشارات سازمان جغرافیای نیروهای مسلح.

10. عزتی، عزت‌الله، (1388)، ژئوپلیتیک در قرن بیست‌ویکم، تهران: نشر مهر.

11. کلانتری، فتح‌ا...، (1395)، نقش عوامل مؤثر ژئوپلیتیکی بر راهبرد دفاعی -امنیتی ج.ا.ایران در مقابل تهدیدها از مبدأ سرزمینی عراق، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی: دانشکدة دفاع ملی.

12. کمالی، محمدرضا، (1393)، نقش عوامل ژئوپلیتیک کشور عربستان در تدوین راهبرد دفاعی ج.ا.ایران، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی: دانشکده دفاع ملی.

13. کریمی‌پور، یدا...، (1375)، جزوه درسی ژئوپلیتیک، تهران: دانشکده فرماندهی و ستاد سپاه.

14. کاظمی، علی‌اصغر، (1378)، روابط بین‌الملل در تئوری و عمل، تهران: نشر قومس.

15. مورگنتا، هانس، (1397)، سیاست میان ملت­ها، ترجمه حمیرا مشیرزاده، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین­‌الملل وزارت امور خارجه.

16. نجاتی­ فرد، علی، (1393)، نقش عوامل ژئوپلیتیک کشور عمان در تدوین راهبرد دفاعی ج.ا.ایران، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی: دانشکده دفاع ملی.

17. نوروزانی، شهرام، (1393)، نقش عوامل ژئوپلیتیک افغانستان در راهبرد دفاعی ج.ا.ایران، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی: دانشکده دفاع ملی.

18. نامی، محمدحسن، (1391)، بررسی و تحلیل ژئوپلیتیکی مرز ایران و عراق و تأثیر آن بر امنیت ملی، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات.